Nội dung chính
Tiến sĩ Vũ Thị Tần, người đã biến chất thải luyện kim thành graphene, vừa nhận Giải Sáng tạo châu Á 2025 nhờ nghiên cứu bền vững.
Hành trình khoa học từ Nga tới Việt Nam
Sinh năm 1986 tại Lý Nhân, Hà Nam (nay là Ninh Bình), TS. Vũ Tần bắt đầu con đường khoa học tại Nga, tốt nghiệp chuyên gia Hóa học tại Đại học Tổng hợp Tula năm 2005. Đam mê khám phá cách thay đổi cấu trúc phân tử để tạo ra vật liệu mới đã đưa cô vào lĩnh vực hóa vật liệu – nơi lý thuyết gặp thực tiễn.
Sau đó, cô tiếp tục học thạc sĩ và tiến sĩ tại Đại học Oviedo, Tây Ban Nha, nơi cô được tiếp cận môi trường nghiên cứu tích hợp giữa lý thuyết, chế tạo và đo lường tính năng vật liệu.
Thực tiễn nghiên cứu tại châu Âu
Sau khi bảo vệ tiến sĩ, TS. Vũ Tần làm nghiên cứu viên tại Viện INCAR‑CSIC – trung tâm hàng đầu châu Âu về vật liệu carbon, sau đó chuyển sang bộ phận R&D của Tập đoàn thép ArcelorMittal tại Avilés, Tây Ban Nha. Ở đây, cô đã đóng góp 17 sáng chế về vật liệu, trở thành nhân sự chủ chốt và ký hợp đồng làm việc vô thời hạn.
Quyết định trở về Việt Nam vào năm 2023 là một bước ngoặt: dù điều kiện nghiên cứu còn hạn chế, nhu cầu phát triển công nghệ bền vững ở quê nhà lại rất lớn.
Biến chất thải luyện kim thành graphene
Ngành luyện kim tạo ra lượng lớn graphite thải, chi phí xử lý cao và gây áp lực môi trường. TS. Vũ Tần đã phát triển các phương pháp hoá học để chuyển chất thải này thành graphene oxide, reduced graphene oxide và các vật liệu carbon chức năng có giá trị kinh tế.
Graphene – vật liệu hai chiều siêu mỏng, độ bền cơ học, dẫn điện và dẫn nhiệt vượt trội – thường được sản xuất từ graphite tinh khiết với chi phí rất cao. Nhờ công nghệ chuyển đổi chất thải, chi phí giảm đáng kể, đồng thời giảm lượng rác thải công nghiệp.
Những phát minh này đã được bảo hộ tại Mỹ, Canada, châu Âu, Brazil và Nam Phi, mở ra tiềm năng thương mại hoá graphene với chi phí thấp và thân thiện môi trường. Đó là lý do cô nhận Giải Khuyến khích Sáng tạo châu Á 2025.
Đóng góp học thuật và giáo dục
TS. Vũ Tần công bố hơn 30 bài báo quốc tế trên các tạp chí uy tín như Applied Catalysis B: Environmental, Journal of Environmental Chemical Engineering, ChemNanoMat, Journal of Crystal Growth và Optical Materials. Ngoài nghiên cứu, cô giảng dạy các môn Vật liệu vô cơ, Hóa học vật liệu, Xử lý nước và Màng phủ vô cơ tại Trường Hóa và Khoa học Sự sống – Đại học Bách khoa Hà Nội.
Với tư duy “nghiên cứu – ứng dụng – đào tạo”, cô hướng dẫn sinh viên từ khâu lên ý tưởng, thiết kế thí nghiệm, phân tích dữ liệu tới viết bài khoa học, giúp các em nhanh chóng tiếp cận chuẩn mực quốc tế.
Thách thức và lời khuyên cho thế hệ trẻ
Là nhà khoa học nữ trong lĩnh vực kỹ thuật‑vật liệu, TS. Vũ Tần cho rằng thách thức lớn nhất không phải do giới tính mà là việc cân bằng giữa nghiên cứu, giảng dạy, quản lý dự án, khởi nghiệp và gia đình. “Kỷ luật, bền bỉ và chấp nhận rằng không phải lúc nào mọi thứ cũng hoàn hảo” là chìa khóa thành công của cô.
Đối với các bạn trẻ, đặc biệt là nữ sinh đang cân nhắc theo đuổi ngành vật liệu và công nghệ cao, cô nhắn nhủ: “Hãy làm việc nghiêm túc và bền bỉ. Rồi quả ngọt sẽ đến.”
Lệ Thu