AI không còn là mối đe dọa, mà là đồng nghiệp số giúp con người tăng năng suất gấp ba lần. Tại tầng 12 một tòa nhà văn phòng ở trung tâm Quận 1, Hà Lữ Minh Anh, 24 tuổi, vừa đang thảo luận chiến lược với chatbot AI vừa chỉnh sửa bản kế hoạch cho khách hàng – một cảnh tượng chưa từng xuất hiện trong các thế hệ nhân viên văn phòng trước đây.

From manual labor to digital‑colleague managers

Theo báo cáo thị trường lao động CNTT của VietnamWorks inTECH, 60% nhân sự CNTT truyền thống bị sa thải năm 2023 vẫn đang vật lộn tìm việc mới, trong khi nhu cầu tuyển dụng các vị trí liên quan AI tăng mạnh, mức lương trung bình cao hơn 10‑50% so với mức trung bình ngành.

Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA, nhấn mạnh: “Chúng ta đã chuyển từ năm thử nghiệm sang năm tạo giá trị kinh doanh thực tế”. Generative AI và các AI Agents đang thay đổi cách quản lý, tự động hoá quy trình, phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng.

Theo số liệu của Microsoft, việc triển khai AI Agents tại Neurons AI giúp tăng tốc độ giải quyết hỗ trợ khách hàng 11,5% và tăng doanh thu bán hàng 9,4% trên mỗi nhân viên.

Như vậy, AI không thay thế con người mà “siêu hoá” năng lực của họ – một nhân viên biết hợp tác với AI có thể hoàn thành khối lượng công việc của ba người, với độ chính xác cao hơn.

Tiếng Việt – lợi thế ngôn ngữ ẩn sau cuộc đua AI

Trong khi các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia hay Campuchia đang đầu tư hạ tầng dữ liệu, Việt Nam sở hữu một tài sản vô hình: tiếng Việt dùng chữ Latin làm chữ viết chính, đồng thời 70% từ vựng mang nguồn gốc Hán‑Việt.

Điều này tạo ra “hệ gen kép” – cầu nối giữa tư duy phương Đông và phương Tây. Nhờ ký tự Latin, các kỹ sư Việt Nam có thể tiếp cận, tinh chỉnh các mô hình LLM của phương Tây (GPT, Llama, Claude…) nhanh hơn so với các quốc gia dùng chữ tượng hình.

Chi phí token hoá dữ liệu thấp hơn, giúp quá trình fine‑tuning AI diễn ra mượt mà và chi phí hợp lý. Kết quả là các công ty công nghệ lớn đang xem Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là “hub” huấn luyện AI cho khu vực.

Human‑in‑the‑loop: Niềm tin là yếu tố quyết định

Báo cáo của Itviec cho thấy, dù 73% doanh nghiệp đã áp dụng AI, chỉ 5,4% hoàn toàn tin tưởng vào kết quả do máy tạo ra mà không cần con người kiểm chứng. Rủi ro sai lệch hoặc vi phạm đạo đức vẫn là mối lo lớn.

Do đó, vai trò “human‑in‑the‑loop” trở nên tối thượng. Tại Neurons AI, Minh Anh và đồng nghiệp không chỉ là người vận hành mà còn là giám sát đạo đức, đảm bảo các “đồng nghiệp số” không đưa ra tư vấn sai lệch, phân biệt hay vi phạm bảo mật.

Những chuyên gia mới cần sở hữu kỹ năng kép: hiểu công nghệ để giao tiếp với máy, đồng thời am hiểu nghiệp vụ để ra quyết định cuối cùng.

Chiến lược đào tạo: Từ học nghề đến làm chủ AI

Việt Nam đang thực hiện mô hình “3 Nhà” (Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp) để rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn. Ví dụ, Viettel AI Fresher Program cung cấp 160 giờ đào tạo thực chiến, giúp sinh viên không chỉ học thuật toán mà còn hiểu quy trình dữ liệu và văn hoá doanh nghiệp.

Chương trình VinAI Residency của Vingroup tập trung vào 1% tài năng hàng năm, tạo ra các công trình khoa học ngang tầm thế giới.

So với mô hình học bổng Digital Talent Scholarship của Indonesia hay Apprenticeship của Singapore, Việt Nam kết hợp cả hai: phổ cập kỹ năng số cho đa số và nuôi dưỡng tinh hoa cho một nhóm hạ tầng AI chiến lược.

Như các chuyên gia trong báo cáo thị trường nhấn mạnh, “Thành công của AI tại Việt Nam sẽ không đo bằng số lượng thuật toán, mà bằng số lượng con người được nâng tầm nhờ AI”. Với lợi thế ngôn ngữ độc đáo và nguồn nhân lực trẻ năng động, cánh cửa tương lai đang rộng mở.

AI không chỉ là công cụ, mà còn là đồng nghiệp số giúp con người sáng tạo và tăng năng suất.

Digital colleagues – Khái niệm và thực tiễn tại Neurons AI

Tại tầng 12 một tòa nhà văn phòng trung tâm Sài Gòn, 24‑tuổi Hà Lữ Minh Anh đang làm việc cùng một “đồng nghiệp số” – giao diện chat AI song song với bản kế hoạch chiến lược cho khách hàng. Cô không ra lệnh máy, mà thảo luận, đưa ra phản hồi và cùng AI hoàn thiện nội dung. Đây là hình ảnh điển hình của xu hướng digital colleagues đang bùng nổ ở Việt Nam.

Từ lo âu mất việc đến cơ hội “siêu hoá” nhân lực

Theo báo cáo thị trường lao động CNTT 2024 của VietnamWorks inTECH, trong khi 60% nhân sự CNTT truyền thống bị sa thải năm 2023 vẫn đang vật lộn tìm việc, nhu cầu tuyển dụng vị trí liên quan AI tăng mạnh, với mức lương cao hơn từ 10‑50% so với trung bình ngành. Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch VINASA, nhận định: “Chúng ta đã chuyển từ năm của thử nghiệm sang năm của giá trị kinh doanh thực tế”.

Ở Neurons AI, AI Agents được dùng để tự động hoá quy trình, phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng. Dữ liệu từ Microsoft cho thấy, AI Agents cải thiện tốc độ giải quyết hỗ trợ khách hàng lên 11,5% và tăng doanh thu bán hàng 9,4% trên mỗi nhân viên.

Tiếng Việt – “hệ gen kép” mang lại lợi thế cạnh tranh

Việt Nam sở hữu một tài sản ngôn ngữ vô hình: tiếng Việt dùng chữ Latin nhưng vẫn giữ 70% từ vựng Hán‑Việt. Điều này tạo ra một “giao diện Latin – cầu nối phương Tây” và “tư duy ngữ nghĩa – cầu nối phương Đông”. Nhờ vậy, nhân lực Việt Nam có thể tiếp cận và tinh chỉnh các mô hình ngôn ngữ lớn (GPT, LLaMA, Claude…) nhanh hơn so với các nước sử dụng chữ tượng hình.

Chi phí token hoá dữ liệu thấp hơn, giúp quá trình huấn luyện và fine‑tuning AI diễn ra mượt mà, chính xác và chi phí tối ưu. Các công ty công nghệ lớn đã nhìn nhận Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là trung tâm huấn luyện AI cho khu vực Đông Nam Á.

Con người trong vòng lặp: Human‑in‑the‑loop

Báo cáo của Itviec cho thấy, dù 73% doanh nghiệp đã áp dụng AI, chỉ 5,4% hoàn toàn tin tưởng kết quả của máy mà không có kiểm duyệt con người. Do đó, vai trò Human‑in‑the‑loop trở nên quan trọng: nhân viên không chỉ là người vận hành mà còn là giám sát đạo đức, bảo đảm AI không đưa ra lời khuyên sai lệch hay vi phạm đạo đức.

Chiến lược đào tạo: Hợp tác “3 Nhà” và các chương trình thực chiến

Việt Nam đang xây dựng mô hình đào tạo gắn liền doanh nghiệp – nhà trường – nhà nước. Ví dụ, Viettel AI Fresher Program cung cấp 160 giờ thực hành, kết hợp thuật toán, quy trình dữ liệu và văn hoá doanh nghiệp. Tương tự, VinAI Residency tập trung vào 1% tài năng hàng năm, tạo ra các công trình khoa học đạt chuẩn quốc tế.

Những mô hình này rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tiễn, tạo lực lượng lao động sẵn sàng cộng tác với AI ngay khi ra trường – một lợi thế so với mô hình học bổng kỹ thuật số của Indonesia hay chương trình apprenticeship của Singapore.

Kết luận: Cơ hội lịch sử cho nhân lực Việt Nam

Với lợi thế ngôn ngữ độc đáo và lực lượng trẻ, năng động, Việt Nam đang ở vị trí “fine‑tuning hub” cho AI khu vực. Thành công sẽ không đo bằng số lượng thuật toán, mà bằng số người được nâng tầm nhờ AI. Bạn nghĩ gì về vai trò của “đồng nghiệp số” trong doanh nghiệp của mình? Hãy chia sẻ ý kiến và đăng ký nhận bản tin để cập nhật xu hướng AI mới nhất.