Trường Trung Học Nghề – Giải pháp giáo dục mới cho học sinh THCS

Ngày 1/1/2026, hệ thống giáo dục quốc dân chính thức mở ra mô hình trường trung học nghề, tạo cơ hội học tập và việc làm đa dạng cho hàng triệu học sinh sau THCS.

Lý do cần thiết của mô hình trung học nghề

Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025 có hơn 2,4 triệu học sinh tốt nghiệp THCS mỗi năm. Hầu hết các em phải đối mặt với áp lực cạnh tranh vào lớp 10 công lập, trong khi nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng của thị trường lao động tăng 18% so với năm 2020. Mô hình trung học nghề giúp giảm tải cho các trường THPT, đồng thời đáp ứng nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Điểm mạnh và thách thức của chương trình

• Ưu điểm: tích hợp kiến thức cốt lõi THPT với đào tạo nghề, giúp học sinh vừa hoàn thiện nền tảng phổ thông, vừa sở hữu kỹ năng nghề nghiệp ngay từ bậc trung học.
• Thách thức: cần chuẩn hoá bằng cấp, nâng cấp cơ sở vật chất, đào tạo giáo viên đa năng (giáo dục văn hoá + dạy nghề) và thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp.

Yêu cầu để triển khai thành công

Để tránh rơi vào “vết xe đổ” của các mô hình trước đây (trung học kỹ thuật, phổ thông công nghiệp thập niên 70‑90), các chuyên gia đề xuất năm bước thiết yếu:

1. Hoàn thiện khung pháp lý và công nhận bằng tốt nghiệp trung học nghề trên quy mô quốc gia.
2. Thiết kế chương trình học dựa trên tiêu chuẩn kỹ năng nghề (NCS) và nhu cầu thực tế của các ngành công nghiệp 4.0.
3. Xây dựng lộ trình đào tạo giáo viên đa môn: kết hợp kiến thức văn hoá, công nghệ thông tin và thực hành nghề.
4. Đầu tư cơ sở vật chất: phòng thí nghiệm, xưởng thực hành, trang thiết bị hiện đại đáp ứng chuẩn công nghệ mới.
5. Thiết lập cơ chế hợp tác lâu dài giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp để thực hiện thực tập, hướng nghiệp và đánh giá đầu ra.

Chuyên gia giáo dục GS. Trần Văn Hùng cho biết: “Nếu chương trình được thực hiện bài bản, trung học nghề sẽ không chỉ là lối thoát, mà là một con đường học tập bình đẳng, mở rộng cơ hội cho mọi học sinh, đặc biệt là những em có năng lực thực tiễn mạnh.

Tầm nhìn dài hạn

Một hệ thống trung học nghề đồng bộ, được hỗ trợ bởi nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng sẽ trở thành trụ cột quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân, nâng cao tỷ lệ lao động có kỹ năng và góp phần tăng năng suất quốc gia lên 2‑3% mỗi năm.

Thảo Đan

Không gian học tập hiện đại đang tái định hình cách chúng ta chuẩn bị cho thế hệ công dân toàn cầu – linh hoạt, sáng tạo và sẵn sàng hội nhập.

Learning Commons – Định nghĩa và tầm quan trọng

Learning Commons là không gian học tập kết hợp vật lý và ảo, giúp người học vượt ra ngoài việc chỉ “đọc sách” truyền thống. Nhờ thiết kế linh hoạt, các không gian này thúc đẩy sáng tạo, hợp tác đa ngành và kỹ năng tự học – những yếu tố cốt lõi của công dân toàn cầu trong thế kỷ XXI.

Theo báo cáo của EDUCAUSE 2023, hơn 80% các trường đại học hàng đầu ở Bắc Mỹ đã triển khai mô hình Learning Commons, tăng 25% mức độ hài lòng của sinh viên với môi trường học tập.

Mô hình tiêu biểu trên thế giới

Hoa Kỳ – Georgia Tech

Trung tâm G. Wayne Clough Learning Commons của Georgia Institute of Technology là minh chứng rõ nét. Công trình này tích hợp thư viện, phòng học thông minh, phòng thí nghiệm, khu làm việc nhóm và không gian sinh hoạt chung, mở cửa 24/7 để sinh viên có thể học mọi lúc, mọi nơi.

Khảo sát nội bộ 2022 cho thấy sinh viên sử dụng trung tâm này có tỷ lệ hoàn thành dự án nhóm tăng 30% so với các phòng học truyền thống.

Anh – Đại học Durham

Lower Mountjoy Teaching and Learning Centre được thiết kế như một “khu học thuật mở”. Các khu vực tự học, phòng thảo luận nhóm và không gian sinh hoạt chung được bố trí theo mô hình linh hoạt, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn bền vững (LEED Gold).

Châu Á – Đại học Quốc gia Singapore (NUS)

NUS đã đầu tư mạnh vào các phòng học thông minh, makerspace và trung tâm đổi mới sáng tạo. Các không gian này không chỉ phục vụ giảng dạy mà còn là cầu nối trực tiếp với các startup và doanh nghiệp công nghệ, giúp sinh viên tiếp xúc sớm với thực tiễn công việc.

Theo báo cáo UNESCO 2022, sinh viên NUS có tỷ lệ tham gia dự án nghiên cứu liên ngành đạt 68%, gấp đôi mức trung bình khu vực Đông Á.

Việt Nam và xu hướng chuyển đổi

Ở Việt Nam, một số trường đại học đã áp dụng mô hình Learning Commons. Ví dụ, Thư viện Đại học Phenikaa tích hợp công nghệ VR/AR, khu maker và phòng học đa phương tiện, tạo môi trường “đọc – làm – sáng tạo” đồng thời.

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam (2023), sinh viên sử dụng Learning Commons có mức độ tự học tăng 22% và khả năng hợp tác đa văn hoá cải thiện 18%.

• Không gian mở giúp sinh viên tự định hướng học tập.
• Tích hợp công nghệ số nâng cao trải nghiệm tương tác.
• Kết nối với doanh nghiệp tạo cơ hội thực tập và dự án thực tế.

Kết luận – Đầu tư vào “hạ tầng mềm” cho thế hệ công dân toàn cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực quốc tế ngày càng gay gắt, không gian học tập hiện đại không còn là “đồ trang trí” mà là chiến lược dài hạn. Các quốc gia đã chứng minh rằng, khi môi trường học tập trở nên linh hoạt, sáng tạo và kết nối toàn cầu, năng lực của sinh viên – từ tư duy phản biện tới kỹ năng hợp tác đa văn hoá – sẽ được nâng tầm đáng kể.

Bạn đã sẵn sàng đưa “hạ tầng mềm” vào chiến lược giáo dục của mình? Hãy chia sẻ ý tưởng và khám phá thêm các mô hình thành công khác.

Minh Phú