ĐBSCL: Ngừng 'vá víu', cần chiến lược tổng thể chống sạt lở, sụt lún

Tình trạng sạt lở Đồng bằng sông Cửu Long đang diễn biến phức tạp và vượt mọi dự báo, đòi hỏi một chiến lược ứng phó tổng thể, liên vùng thay vì những giải pháp tình thế ngắn hạn.

Tại hội nghị triển khai Kết luận 26-KL/TW của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giai đoạn 2026-2035, các chuyên gia và lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng về thực trạng hiện nay.

Khi các kịch bản biến đổi khí hậu bị vượt mặt

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh rằng những thách thức mà ĐBSCL đang đối mặt không còn nằm trong tầm kiểm soát của các kịch bản dự báo trước đây. Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa vời mà đã trở thành thực thể hiện hữu với cường độ khốc liệt hơn.

Một trong những vấn đề nhức nhối nhất hiện nay là tư duy “vá víu” trong xử lý sự cố. Việc sạt lở ở đâu thì xây kè ở đó, sụt lún chỗ nào thì đắp đập chỗ đó chỉ là giải pháp tình thế, thậm chí có thể gây ra những hệ lụy dây chuyền cho các khu vực lân cận do thay đổi dòng chảy. Điều cấp thiết hiện nay là một bài toán tổng thể, có sự phối hợp liên vùng và liên ngành để giải quyết triệt để căn nguyên của vấn đề.

Những con số “biết nói” về sự tổn thương của vùng đất chín rồng

Dữ liệu từ Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng sụt lún và sạt lở tại ĐBSCL đang ở mức báo động:

• Sụt lún đất: Hầu hết các khu vực sụt lún từ 0,5 - 3 cm/năm. Riêng vùng ven biển, con số này dao động từ 1,5 - 2,5 cm/năm, thậm chí nhiều nơi vượt quá 2,5 cm/năm. Tổng mức sụt lún trong 5 năm qua đạt từ 5 - 10 cm.
• Sạt lở nghiêm trọng: Từ năm 2016 đến nay, toàn vùng ghi nhận 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài trên 1.210 km. Trong đó, có 315 điểm sạt lở đặc biệt nguy hiểm (chiếm 619 km) và 104 điểm sạt lở bờ biển (352 km).
• Hạn mặn khốc liệt: Do tác động từ các hồ chứa thượng nguồn và thay đổi dòng chảy, xâm nhập mặn diễn ra sớm và sâu hơn. Trong một thập kỷ qua, ĐBSCL đã hứng chịu 3 đợt hạn mặn lớn, với 2 đợt đạt mức cao kỷ lục trong lịch sử.

Lộ trình chiến lược: Từ quy hoạch đến hành động thực tế

Để không còn phải “chạy theo” thiên tai, Kết luận 26 của Bộ Chính trị đã vạch ra một lộ trình cụ thể nhằm thể chế hóa các giải pháp ứng phó:

1. Hoàn thiện quy hoạch: Rà soát và tích hợp các nội dung về sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn mặn vào quy hoạch quốc gia và quy hoạch tỉnh, hoàn thành ngay trong quý ²⁄₂₀₂₆.
2. Luật hóa chủ trương: Chuyển hóa các định hướng của Đảng thành hệ thống pháp luật đồng bộ, dự kiến hoàn tất trong năm 2027.
3. Quản lý nghiêm ngặt: Kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cát lòng sông, khai thác nước ngầm và xây dựng công trình gây rủi ro sụt lún.
4. An dân: Ưu tiên di dời cư dân khỏi các vùng nguy cơ sạt lở, ngập úng cao đến nơi an toàn.
5. Số hóa dữ liệu: Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung để cập nhật và chia sẻ thông tin thời gian thực về thiên tai, nâng cao nhận thức cho cộng đồng.

Về nguồn lực tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Bộ Tài chính và các địa phương đề xuất 8 dự án trọng điểm cho giai đoạn 2026-2030 với tổng kinh phí đầu tư lên đến 32.593 tỷ đồng.

Góc nhìn chuyên gia: Chuyển dịch từ “chống chọi” sang “thích ứng thuận thiên”

Việc đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng vào công trình hạ tầng là cần thiết, nhưng không đủ. Bài học từ nhiều vùng đồng bằng trên thế giới cho thấy, việc cố gắng “ngăn chặn” thiên nhiên bằng bê tông hóa thường dẫn đến những thất bại tốn kém. ĐBSCL cần một tư duy mới: Thích ứng thuận thiên. Thay vì chỉ xây kè, hãy nghiên cứu phục hồi rừng ngập mặn, quản lý nước thông minh và chuyển đổi sinh kế cho người dân.

Liệu chúng ta có thể thực sự thống nhất được hành động giữa các tỉnh thành trong vùng để không còn tình trạng “tỉnh này đắp đập, tỉnh kia sạt lở”? Đây chính là thách thức lớn nhất trong quản trị liên vùng hiện nay.

Bạn nghĩ sao về giải pháp di dời dân cư tại các vùng sạt lở? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới hoặc gửi ý kiến về cho chúng tôi.