Dạy con tự lập từ những việc nhỏ mỗi ngày trong gia đình

Tự lập không phải là khả năng bỗng nhiên có được khi con lớn, mà là thói quen được rèn luyện từ những việc nhỏ nhất trong sinh hoạt hằng ngày của gia đình.
Nhiều cha mẹ mong con mình tự lập, nhưng lại làm thay con mọi việc vì sợ con làm chậm, làm sai hay làm bẩn. Đến khi con vào cấp hai, cấp ba, cha mẹ mới giật mình nhận ra con không biết tự chuẩn bị đồ dùng học tập, không biết sắp xếp thời gian, thậm chí không biết tự lo bữa ăn đơn giản cho mình. Tự lập không phải là khả năng bỗng nhiên có được khi con lớn, mà là thói quen được rèn luyện từ những việc nhỏ nhất trong sinh hoạt hằng ngày.
Dạy con tự lập không có nghĩa là để mặc con tự xoay xở một mình. Cha mẹ vẫn đồng hành, hướng dẫn và hỗ trợ, nhưng theo cách để con được tự làm, tự quyết định trong phạm vi phù hợp với lứa tuổi. Khi con được trao cơ hội và được tin tưởng, con sẽ dần hình thành cảm giác mình có năng lực, và đó là nền tảng quan trọng nhất của sự tự tin sau này.
Bắt đầu từ những việc trong tầm tay của con
Với trẻ mầm non và tiểu học, tự lập bắt đầu từ những việc rất đơn giản: tự mặc quần áo, tự xúc cơm, tự cất đồ chơi sau khi chơi xong, tự chuẩn bị cặp sách cho ngày hôm sau. Những việc này nghe thì nhỏ, nhưng với trẻ, đó là những thử thách thực sự, đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo. Cha mẹ nên chấp nhận rằng ban đầu con sẽ làm chậm và chưa gọn gàng, thay vì làm thay cho nhanh.
Cho con quyền lựa chọn trong khuôn khổ
Tự lập còn thể hiện ở khả năng đưa ra lựa chọn và chịu trách nhiệm với lựa chọn đó. Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những lựa chọn nhỏ, có giới hạn: hôm nay con muốn mặc áo xanh hay áo vàng, muốn ăn cơm với trứng hay với thịt, muốn làm bài tập toán trước hay tập đọc trước. Việc được lựa chọn giúp trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, đồng thời học cách cân nhắc và quyết định.
Khi con lớn hơn, phạm vi lựa chọn có thể mở rộng: con tự lên kế hoạch học tập cho tuần, tự quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa nào, tự quản lý một khoản tiền tiêu vặt nhỏ. Quan trọng là cha mẹ cần tôn trọng lựa chọn của con, ngay cả khi nó không phải là lựa chọn mà cha mẹ cho là tốt nhất, miễn là không gây hại. Trẻ chỉ học được cách quyết định khi thực sự được quyết định, kể cả khi quyết định đó chưa hoàn hảo.
Để con trải nghiệm hậu quả an toàn
Một phần khó nhất của việc dạy con tự lập là để con trải nghiệm hậu quả từ những việc mình làm, thay vì lúc nào cũng cứu con kịp thời. Nếu con quên mang vở bài tập, hãy để con tự giải thích với cô giáo, thay vì cha mẹ mang vở đến trường ngay lập tức. Nếu con tiêu hết tiền tiêu vặt vào đầu tuần, hãy để con hiểu rằng cuối tuần sẽ không còn tiền mua món mình thích.
Khen ngợi quá trình thay vì chỉ khen kết quả
Khi con tự làm được một việc, dù kết quả chưa hoàn hảo, hãy ghi nhận nỗ lực của con. Thay vì chỉ nói con giỏi quá khi con được điểm cao, hãy nói cụ thể: mẹ thấy con đã tự sắp xếp thời gian để ôn bài rất tốt. Lời khen cụ thể giúp con hiểu điều gì mình đã làm đúng và muốn lặp lại. Ngược lại, những lời khen chung chung dễ khiến con chỉ tập trung vào kết quả, và sợ thử những việc mới vì sợ thất bại.
Cuối cùng, cha mẹ hãy nhớ rằng mình là tấm gương rõ nhất cho con. Một gia đình mà cha mẹ tự lo việc của mình, giữ lời hứa và chịu trách nhiệm với quyết định của mình sẽ dạy con về tự lập hiệu quả hơn bất kỳ bài học nào. Con học bằng cách quan sát nhiều hơn là bằng cách nghe giảng, và những việc nhỏ cha mẹ làm mỗi ngày chính là bài học tự lập bền bỉ nhất dành cho con.



