Cơ chế, chính sách đặc thừ: Hà Nội hướng tới Thủ đô bền vững

Hà Nội đang bước vào giai đoạn mới của tư duy lập pháp với Luật Thủ đô 2024, mở ra cơ hội xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại và bền vững.

Bối cảnh pháp lý mới

Vào chiều 12/1/2025, Bộ Tư pháp phối hợp cùng Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội tổ chức Hội nghị đánh giá thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15. Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu và Phó Chủ tịch UBND Hà Nội Dương Đức Tuấn chủ trì, với sự tham gia của các đại biểu cấp cao như Phạm Thị Thanh Mai.

Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ 1/1/2025 (một số nội dung áp dụng từ 1/7/2025). Đây là lần đầu tiên pháp luật thay thế hoàn toàn Luật Thủ đô 2012, đồng thời tạo ra khung thể chế đặc thù cho thành phố, cho phép Hà Nội có quyền tự quyết mạnh hơn trong quản trị và huy động nguồn lực.

Các cơ chế và chính sách đặc thù đề xuất

• Quy hoạch tích hợp đa ngành: Luật cho phép Hà Nội điều chỉnh quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và phát triển không gian ngầm, đồng thời áp dụng mô hình giao thông công cộng TOD.
• Phân quyền tài chính: Thiết kế cơ chế tài chính linh hoạt, hỗ trợ Hà Nội trong việc phân bổ ngân sách, lựa chọn dự án và hình thức huy động vốn, từ đó tăng tốc độ thực hiện các dự án hạ tầng quan trọng.
• Quỹ Phát triển Vùng Thủ đô: Đề xuất thành lập quỹ chuyên trách để giải quyết các vấn đề liên vùng như nước sạch, xử lý chất thải, năng lượng và môi trường.
• Đổi mới mô hình quản trị: Khuyến khích thí điểm các mô hình quản trị đô thị thông minh, công nghệ số và đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57‑NQ/TW.

Thách thức trong quá trình thi hành

Mặc dù đã đạt được một số tiến bộ, thực tiễn cho thấy còn tồn tại các vướng mắc:

1. Phân quyền chưa thực sự mạnh mẽ; nhiều quy định vẫn yêu cầu phê duyệt từ cấp trung ương, gây chậm trễ.
2. Một số nội dung luật bị “mờ” do sự giao nhau của các luật, nghị quyết mới, làm giảm tính đặc thù của Luật Thủ đô.
3. Yêu cầu về mô hình chính quyền hai cấp và các cơ chế quản trị mới chưa được luật hiện hành hỗ trợ đầy đủ.

Đề xuất cải tiến và triển vọng

Theo nhận định của Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, việc sửa đổi Luật cần đẩy mạnh phân quyền từ Chính phủ, Thủ tướng và các Bộ đến Thành phố, ngoại trừ các lĩnh vực an ninh, quốc phòng và tôn giáo. Khi đó, Hà Nội sẽ có thẩm quyền quyết định các vấn đề hạ tầng liên vùng, môi trường và phát triển kinh tế-xã hội, tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số.

Cuối cùng, các đại biểu đồng thuận rằng việc hoàn thiện Luật Thủ đô không chỉ là trách nhiệm của Hà Nội mà còn là sứ mệnh chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành trung ương, nhằm tháo gỡ các rào cản pháp lý và tạo không gian pháp lý đồng bộ cho thủ đô.

Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo, Hà Nội sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học‑công nghệ, đồng thời là động lực tăng trưởng cho Vùng đồng bằng sông Hồng và toàn quốc.